Sigortalı çalışanlar, çalışma yaşamları boyunca, ücretli izin kullanımı ile ilgili hak edilen izin süresi, iznin ne zaman kullanılacağı ve tatil günlerine denk gelmesi halinde kullanılan izin süresinin nasıl hesaplanacağı gibi çeşitli sorunlar yaşayabilmektedir.
Arb. Av. Sercan Aran, bu tür sorunlardan en sık karşılaşılanları odamız için derleyip yanıtladı;
Yıllık Ücretli İzin hakkı nedir?
Yıllık ücretli izin hakkı ilk olarak Anayasa’nın “Çalışma Şartları Ve Dinlenme Hakkı” başlıklı 50. maddesinde bir hak olarak düzenlenmiştir. Yıllık ücretli izin hakkına dair detaylar ise İş Kanunu’nda ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir.
Yıllık ücretli izin hakkını hak etmek için en az bir yıl çalışma şartı vardır. Yıllık ücretli izin hakkından feragat edilemez. Yani bir çalışan, çalışma ilişkisi devam ederken yıllık ücretli izne çıkmak yerine bunun ücretini talep edemez.
Yıllık Ücretli İzin Süreleri Kaç Gündür?
Yıllık ücretli izin süreleri İş Kanunu’nda düzenlenmiştir. Buna göre; izin süresi, bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara ondört günden, beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden, onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialtı günden, az olamaz. 50 yaşından büyük çalışanlar için bu süreler yirmi günden az olamaz. Bu süreler iş sözleşmeleri ile arttırılabilir ancak azaltılamaz. Aksi yönde anlaşmalar geçersizdir. Kısmi süreli ya da çağrı üzerine iş sözleşmesi ile çalışanlar yıllık ücretli izin hakkından tam süreli çalışanlar gibi yararlanır ve farklı işleme tabi tutulamaz.
Yıllık Ücretli İzin Ücreti Ne Kadardır ve Ne Zaman Ödenmelidir?
İşveren veya işveren vekili, yıllık ücretli iznini kullanan her çalışana izin dönemine ilişkin ücreti ile ödenmesi bu döneme rastlayan diğer ücret ve ücret niteliğindeki haklarını izne başlamadan önce peşin olarak vermek veya avans olarak ödemek zorundadır.
İzin ücretinin belirlenmesinde; fazla çalışma karşılığı alınacak ücretler, primler, sosyal yardımlar ve işyerinin devamlı çalışanı olup, normal saatler dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan çalışanların bu işler için aldıkları ücretler hesaba katılmaz.
Yıllık Ücretli İzin Bölünebilir mi?
İş Kanunu’nun 56.maddesine göre; yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez. İznin, yukarıda yıllık ücretli izin için yazılı sürelerde işveren tarafından kesintisiz bir şekilde verilmesi zorunludur. Bu süreler ancak “tarafların anlaşması” ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabilir. Yani işveren tarafından yıllık izin çalışanın onayı olmadan bölünemez. Böyle bir durumda yapılan işlemin İş Kanunu’nun 56.maddesine açıkça aykırı olduğunun işverene yahut temsilcisine belirtilmesi gerekir.
Yıl İçinde Verilen Diğer İzinler Yıllık İzinden Mahsup Edilebilir mi?
İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.
Yıllık Ücretli İzin Tatillere Rastlarsa Ne Olur?
Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.
Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir.
Yıllık Ücretli İzin Başka Bir İlde Geçirilirse Ek Haklar Elde Edilir mi?
Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır. Yol izni alanlar bu süreyi kullanmadan işe dönerlerse, işveren çalışanı anılan sürenin bitiminden önce işe başlatmayabilir.
Yıllık İzinlerin Kullanım Dönemlerinin Belirlenmesine Dair Bir Usul Var mıdır?
Evet vardır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’ndeki düzenlemelere göre;
Çalışan sayısı yüzden fazla olan işyerlerinde; işveren veya işveren vekilini temsilen bir, çalışanları temsilen iki kişi olmak üzere toplam üç kişiden oluşan izin kurulu kurulması gerekmektedir. Çalışan asil ve yedek temsilcileri işyerinde sendika varsa işyeri sendika temsilcileri arasında sendika yoksa o işyerindeki işçilerin yarıdan bir fazlasının katılacağı bir toplantıda açık oyla seçilir ve ilan edilir. Bu kişilerin görev süresi iki yıldır. Yüzden fazla çalışanın bulunduğu işyerlerinde yıllık ücretli izin taleplerini bu kurul değerlendirmeli ve ilan etmelidir. Bir işyerinde yüzden fazla çalışan olmasına rağmen “izin kurulu” oluşturulmamış ise yönetmelik hükmü hatırlatılarak oluşturulması talep edilebilir veya “izin kurulu” olup olmadığını sorulabilir.
Çalışan sayısı yüzden az olan işyerlerinde; yukarıda bahsedilen izin kurulunun görevleri, işveren veya işveren vekili veya bunların görevlendireceği bir kişi ile çalışanların kendi aralarında seçecekleri bir temsilci tarafından yerine getirilir. Şayet işyerinde yüzden az çalışan varsa izin kurulunun görevlerinin yürütecek çalışan seçimi yapılması ve işveren temsilcisi belirlenmesi talep edilebilir veya bu görevin hangi çalışan temsilcisi tarafından yerine getirildiği sorulabilir.
İşveren veya işveren vekili Nisan ayı başı ile Ekim ayı sonu arasındaki süre içinde, çalışanların tümünü veya bir kısmını kapsayan toplu izin uygulayabilir. Böyle bir uygulamaya gidildiğinde izin çizelgesi düzenlenmeli ve ilan edilmelidir.
İşverenin ve Çalışanın İzin Süre ve Dönemlerini Belirlerken Uyması Gereken Kurallar Var mı?
Çalışan yukarıdaki belirtilen çalışma sürelerine göre hak ettiği yıllık ücretli iznini, kullanmak istediği zamandan en az bir ay önce işverene yazılı olarak bildirmelidir.
İşyerinde yukarıda bahsedilen izin kurulu olsun veya olmasın yine aynı yönetmeliğe göre izin çizelgeleri; çalışanların kıdemleri, izni belirli bir dönemde kullanmak bakımından içinde bulundukları zorunluluk veya engelleri, işin aksamadan yürütülmesi ve çalışan sayısı göz önünde bulundurularak hazırlanmalıdır.
İzin kurulu veya işveren, işçinin istediği izin kullanma tarihi ile bağlı değildir. Ancak, izin sıra ve nöbetleşmesini göstermek üzere yukarıda bahsedilen kurulca veya kurulun görevini yürüten kişilerce düzenlenecek çizelgelerin çalışanın talebi ve iş durumu dikkate alınarak hazırlanması gerektiği yönetmelikte açıkça düzenlenmiştir.
Aynı tarihe rastlayan izin isteklerinde; işyerindeki kıdem ve bir önceki yıl iznini kullandığı tarih dikkate alınarak öncelikler belirlenmesi gerektiği yönetmelikte ayrıca düzenlenmiştir.
Sonuç olarak; bu metin yıllık ücretli izin hakkı ile ilgili olarak sıkça karşılaşılan sorulara yanıt üretmek amacıyla hazırlanmış olup özgül bir durumunuz var ise veya metinde kendi yaşadığınız sorunun cevabını bulamadıysanız odamız aracılığıyla ulaşım sağlayabilirsiniz.
Arb. Av. Sercan Aran
